Prace nad projektem herbu rozpoczęto od przeprowadzenia konkursu na herb i flagę dla powiatu. W dniu 28 czerwca 1999r. (z 6 projektów, które wpłynęły na konkurs) komisja wytypowała pracę opatrzoną godłem „Wnuczka”.
Jak się okazało, projekt opracowania herbu opierał się na rękopisach nieżyjącego już dziadka autorki – Zygmunta Kornowskiego (znany lokalny historyk amator, publicysta), który na podstawie przedwojennych źródeł niemieckich opisał wygląd herbu następująco:
Herb przedstawia dwa berdysze ustawione pionowo obuchami do siebie, na dole tarczy herbowej ma być 15 bartoszy ułożonych piramidalnie. Bartosze są to kliny kamienne wielkości dłoni używane do walki z nieprzyjacielem. W opisie znajduje się informacja, że elementy graficzne toporów i klinów kamiennych nawiązują do waleczności zamieszkującej te tereny ludności plemion pruskich: na zachodzie Warmów (okolice Górowa Iławeckiego), na północy od rzeki Łyny – Natangów i na południe rzeki Łyny – Bartów.
W załączonych do do projektu rękopisach Zygmunta Kornowskiego znajdujemy następujące opisy:

„Bartowie, co znaczy wojownicy, mieli obowiązek bronić swej ziemi jak i bronić inne pruskie plemiona od napaści wroga z zewnątrz. Jedyną bronią w rękach Bartów to topory oraz kliny kamienne wielkości dłoni. Stąd przysłowie w tamtejszych stronach „A niech Cię kliny wytną”. Znaczenia toporów wojennych nie trzeba już tłumaczyć.”

„ Bartowie sieli postrach jako poważna siła militarna z łukami i klinami w rękach. Kliny jak na ówczesne czasy dość dobra broń zaczepno-obronna. Kliny owe starannie dobierane, niewielkie szlifowane i wyostrzone na kantach kamienie wycinały wrogów jak na owe czasy skuteczne.”

„Wyjaśnić też można etymologię nazwy Bartoszyc, która u Krzyżaków brzmiała „Barten stein”. I takie atrybuty nazewnictwa na tarczy herbowej.” .... „W późniejszych czasach Krzyżacy zmienili herb chcąc podkreślić niemiecki charakter herbu. Jedna z wersji przedstawia rycerza krzyżackiego na koniu z toporem w ręku. Na innej tarczy srebrnej znowu widnieją dwa skrzyżowane topory rzeźnickie oparte na stylizowanym pniu rzeźnickim. Nawiązali do początków założenia ratusza i założenia przy nim ław rzeźnickich, podkreślając rzeźnicki charakter grodu bartoszyckiego”

Jednak autorka projektu nie podała źródeł historycznych na podstawie, których jej dziadek, Zygmunt Kornowski, opisał proponowany herb. Trudno stwierdzić czy informacje zawarte w rękopisach były tylko efektem przemyśleń i wniosków autora z ogólnie dostępnych informacji historycznych okresu walk Prusów z Krzyżakami, czy też były sporządzane na podstawie faktycznych źródeł historycznych.

Opisywane oręże wojowników pruskich jest zgodne z prawdą historyczną. W pracy Łucji Okulicz-Kozaryn „Dzieje Prusów” znajduje się następujący opis:
„Prusowie dysponowali bardzo prymitywną bronią. Przeważała broń lekka i krótka: miecze, włócznie, sulice i maczugi. Rzadko rycerz pruski posiadał zbroję, hełm i długi miecz. W czasie powstania Prusowie ściągali broń przede wszystkim z Rusi, sami też robili jej kopie we własnych warsztatach. ...... Do walki stawano również z łukami i kuszami miotającymi kamienie. Straszliwą bronią w ręku Prusa był żelazny topór bojowy (ryc. 181).” Topór w herbie powiatu stylizowany jest na kształt topora z ryciny 181.

Ryc. 181. z opracowania „Dzieje Prusów” Łucji Okulicz-Kozaryn – Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej - Wydawnictwo Leopoldinum Fundacji dla Uniwersytetu Wrocławskiego – 1997 r.

Bez dyskusyjnie, potwierdzenie historyczne znajdują cytowane przez autora jako późniejsze wersje herbu z rycerzem na koniu oraz herbu z toporami rzeźnickimi.

Akt erekcyjny Związku Pruskiego Pomiędzy pieczęciami jest pieczęć Bartoszyc i Sępopola.



Odciski pieczęci, które zostały zawieszone pod aktem erekcyjnym Konfederacji miast i szlachty „Związek Pruski” - pomiędzy pieczęciami znajdują się odciski pieczęci Bartoszyc, Górowa Iławeckiego i Sępopola.


Kopie rysunków z opracowania „Der Kreis Bartenstein/Ostprussen in Bildern” - Nienburg/Weser 1989 r. – przedstawiające herby niemieckie oraz flagę wojsk z okolic Bartoszyc w okresie bitwy pod Grunwaldem ( najniżej flaga wg. Jana Długosz „Banderia Prutenorum” z 1450 r). Pewne rozwiązanie zagadki pochodzenia źródła historycznego opisu herbu z symboliką toporów i kamiennych klinów użytego przez Zygmunta Kornowskiego wskazało niemieckie opracowanie „Heimat-Kreisbuch Bartenstein-Ostpreuβen” autorstwa Hansa-Hermana Steppuhn (wydane w 1983 r.). Na stornie 27 znajdujemy następujący zapis:

Tłumaczenie:
Miasto Bartoszyce mogło powstać tylko pod ochroną zamku założonego w 1240 roku, w miejscu, w którym do 1945 roku stał urząd Starostwa. Zamek ten był niszczony i odbudowywany jak np. w 1245 roku. W czasie od 1264-1273 był w rękach Prusów, w 1274 został zdobyty i zniszczony przez „Sudauern” (Jaćwingów) (pruskie plemię w Prusach Wschodnich). W 1454 roku podczas wielkiej wojny został przez mieszkańców Bartoszyc zrównany z ziemią i nigdy już nie odbudowany.

Tłumaczenie:
Od 1326 roku pod ochronę tego zamku przesiedliło się wielu Niemców. W tym roku na wschodniej stronie Łyny została założona wieś o nazwie Rosenthal. O tej wiosce nic już więcej nie słychać, więc prawdopodobnie została jej nadana nazwa Bartenstein. Dr. Reinhold pisze tylko, że: „w ocalałych pieczęciach nie ma żadnego znaku po nazwie Rosenthal. Mniejsza pieczęć zawiera piramidę z 15 kamieni (5+4+3+2+1) z halabardami z każdej strony. Do 1409 roku była używana ta pieczęć, a potem na najwyższym kamieniu na polu białosrebrnym został dodany mężczyzna w zbroi na czarnym skaczącym koniu – najprawdopodobniej po 1457, kiedy Heinrich Reuss von Plauen z 1400-1500 rycerzami z wysokiego brzegu przeprawiał się przez Łynę – w tym miejscu zdarzył się legendarny skok rycerza przez Łynę. Większa pieczęć miejska pokazuje uzbrojonego rycerza, który trzyma przed sobą halabardę.”

Cytowany zapis przedstawiony przez Dr Reinholda jest bardzo zbieżny z przedstawioną symboliką użytą w opisie Zygmunta Kornowskiego. W części książki - literatura znajduje się informacja dotycząca źródła cytowanej treści – Dr. Rainhold, Hugo, „Geschichte Bartensteins” –1899.
O dalsze bardziej szczegółowe poznanie treści powyższego opracowania zwróciliśmy się do Stowarzyszenia Miłośników Historii i Kultury Prusów „PRUTHENIA” działającej przy Studium Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Warminsko-Mazurskiego. Stowarzyszenie „Pruthenia” przekazało nam informację, że cytowana praca Dr. Rainholda znajduje się w muzeum berlińskim. Po otrzymaniu przesyłki zawierającej mikrofilm być może uzyskamy pełniejszą informację związaną z wspomnianym opisem mniejszej pieczęci lub źródła historycznego opracowania Dr. Rainholda.

Uzasadnienie opracował:
Sekretarz Powiatu - Andrzej Rymko